Praat blonde actrice over haar geweldige genen of over haar prima spijkerbroek?
Een advertentiecampagne van de Amerikaanse spijkerbroekenfabrikant American Eagles riep afgelopen week heftige emoties op. Actrice Sydney Sweeney sprak daarin dubbelzinnig over haar „geweldige” jeans of genen (genes), in het Engels vrijwel identiek uitgesproken als ”dzjiens”.
Sweeney, een blonde vrouw met blauwe ogen, zou met haar „geweldige” genen de Verenigde Staten voorbereiden op „een Arische, blanke suprematie, een ”Mein Kampf-Amerika” door middel van eugenetica”, vrezen critici. De term eugenetica is weer gevallen in de VS. Is de praktijk van eugenetica dan ook terug van weg geweest?
Eugenetica is een samentrekking van de Griekse woorden ”eu” (goed) en ”genes” (geboorte): een goede geboorte. Maar wie bepaalt wat een ”goede geboorte” is? In Hitlers Duitsland waren dat de „superieure Europeanen”. Zij vormen het beste en sterkste ras, schrijft hij in ”Mein Kampf”. Inferieure rassen zijn in Hitlers optiek: negroïde mensen, Slavische volken, Aziaten en Joden. De vernietiging van het zwakke door het sterke is in zijn ogen een deugd.
Hitler
Hitler promoot sterilisatie voor het inferieure. „Wat is erop tegen om de voortplantingscapaciteit te belemmeren van syfilislijders, tuberculosepatiënten, erfelijk belasten, mismaakten en idioten?” Abortus en euthanasie leiden volgens hem tot een humane dood voor het zwakke en zieke. Dit gedachtegoed van rassenhygiëne heeft geleid tot Aktion T4: een systematisch euthanasieprogramma van de nazi’s voor zwakzinnigen, psychiatrische patiënten en lichamelijk gehandicapten; en de rassenstrijd tot de Holocaust.
Deze vorm van eugenetica hield echter niet op bij de Duitse grens. In de VS leefde onder grote groepen Amerikanen dezelfde ideeën van rassenhygiëne: de zwakken moet je stelselmatig uit je ras filteren, zodat sterke, intelligente, en bij voorkeur witte Amerikanen overblijven. Rassenvermenging werd een misdaad; trouwen met iemand die behoorde tot een ander ras was verboden.
In het Verenigd Koninkrijk pleitten racistische wetenschappers als Francis Galton en Karl Pearson voor „een homogeen blank ras”. De voortplanting van „de spilzieken… de geestelijk gehandicapten” en „criminelen, zwervers en aangeboren paupers”, moest worden ingeperkt, evenals die van „zwakzinnigen”, „gedegenereerden” of „geestelijk gehandicapten”. Door de machtsovername van de nazi’s in Duitsland in 1933 bleef het in het VK echter bij plannen, net als in Frankrijk.
Ongewenst
In de VS ondergingen zwarte mensen, gehandicapten, psychiatrische patiënten en minder begaafden wel gedwongen sterilisatie, „omdat het inferieure zich niet ongebreideld mocht voortplanten”. In New York richtte eugenetica-aanhanger Margaret Sanger in 1921 de American Birth Control League op –nu Planned Parenthood– om ongewenste kinderen of kinderen van ongewenste ouders in de moederschoot te doden.
Hoewel momenteel vrijwel geen Amerikaan zal pleiten voor de vormen van rassenhygiëne van voor de Tweede Wereldoorlog, is de praktijk van eugenetica nooit helemaal verdwenen. Calum MacKellar, onderzoeksdirecteur bij de Scottish Council on Human Bioethics, probeert wat helderheid te scheppen in de ingewikkelde thematiek. Hij onderscheidt in zijn boek ”Christianity and the New Eugenics”, twee typen eugenetica: positieve en negatieve.
„De bereidheid om ongewenste mensen uit te roeien, is gestoeld op een eugenetische ideologie” - Calum MacKellar, onderzoeksdirecteur Scottish Council on Human Bioethics
Eugenetische ideologie
Negatieve eugenetica verwijdert inferieur leven. Hieronder schaart MacKellar abortus, die volgens hem is gebaseerd op „eugenetische selectie”. Volgens de Schot is „de bereidheid om gehandicapten en ongewenste mensen uit te roeien” gestoeld op een „eugenetische ideologie”.
Momenteel heeft er wereldwijd selectie plaats op handicaps, aangemoedigd door prenatale tests zoals de NIPT. Over de hele wereld worden steeds minder kinderen geboren met een handicap. Zo wordt 90 procent van de baby’s met down in het VK geaborteerd als gevolg van prenatale controles. In IJsland is het aantal gehandicapt geborenen nul, doordat al deze kinderen preventief worden geaborteerd.
Huidige voorstanders van eugenetica legitimeren hun standpunt door te beweren dat we onderscheid moeten maken tussen de stoornis en de persoon. Maar als stoornissen moeten worden uitgeroeid, gaat het over personen, benadrukt MacKellar. „Een genetische aandoening is altijd belichaamd.” Hij vraagt zich in gemoede af of de voorstanders van eugenetica de inspanningen van de nazi’s dan willen toejuichen – „die meer dan wie ook hebben gedaan op dit vlak”.
„Eugenetica betekent het zich toe-eigenen van de macht over leven en dood van anderen - Agenta Sutton, bio-ethicus
Designer baby
Daarnaast is positieve eugenetica is in opkomst; deze vorm is bedoeld om gewenste erfelijke eigenschappen te selecteren om toekomstige generaties te verbeteren (transhumanisme), met als resultaat de zogeheten designerbaby. MacKellar citeert Robert Edwards, hoogleraar fysiologie aan de Universiteit van Cambridge en uitvinder van de reageerbuisbevruchting en embryoselectietechnieken: „Binnenkort zal het een zonde zijn voor ouders om een kind te hebben dat de zware last van genetische ziekten draagt.”
Ook de beweging van het technofiele pronatalisme sluit hierbij aan. Het is een beweging van schatrijke, slimme mensen met een voorkeur voor grote, blanke gezinnen. Vooral slimme mensen moeten veel slimme kinderen krijgen. Een van de bekendste voorvechters van deze pronatalismebeweging is Elon Musk, bekend van onder andere Tesla en X. Bij zeker drie vrouwen –echtgenote, een vriendin en een draagmoeder– heeft hij minstens tien kinderen verwekt.
MacKellar noemt elke vorm van eugenetica, of het nu om abortus of om de designerbaby gaat, een vorm van egoïsme, discriminatie en tirannie. Hij citeert de christelijke bio-ethicus Agenta Sutton: „Elke vorm van eugenetica betekent discriminatie op basis van de opvatting dat sommige individuen minder welkom zijn dan anderen. Eugenetica, in welke vorm dan ook, betekent het zich toe-eigenen van de macht over leven –en dood– van anderen.”
Springlevend
Het is duidelijk dat de advertentiecampagne van Sweeney voor American Eagles mogelijk wel de term eugenetica uit de mottenballen heeft gehaald, maar de praktijk ervan is nooit ver weg geweest. Sterker, die is springlevend gebleven. Door de voortdurende strijd om abortus en mensverbeteringstechnieken staat eugenetica meer dan ooit in de belangstelling, al wordt die term meestal verzwegen.