Kern christelijke politiek ligt niet rechts maar links
Heeft een christen iets te zoeken bij uiterst rechtse partijen? Volgens onder anderen Wierd Duk wel. Maar de Bijbel biedt er geen aanknopingspunten voor.
Het gesprek over deze vraag is al een tijdje bezig in het RD. Moet een christen bondgenoten zoeken op rechts? Dus bij partijen als PVV, JA21, FVD of BBB? Een hoofdredactioneel commentaar (RD 20-12) is terecht kritisch. Echter, sommige opinieschrijvers zien er wel wat in.
Een politiek journalist werpt de vraag op of dergelijke partijen wel bondgenoten kunnen zijn op thema’s die voor SGP en CU belangrijk zijn (RD 2-1): beginnend leven (abortus, embryowet), euthanasie, vrijheid van onderwijs en zondagsrust. Hij concludeert terecht dat er weinig overlap is.
Grootste gebod
Toch wil ik het liever over een andere boeg gooien. Genoemde thema’s behoren niet tot de kern van Christus’ prediking. Sterker nog: geen der vier thema’s komt in de Bijbel voor, zelfs de zondagsrust niet. Strikt genomen gaat het in de Tien Geboden immers om de sabbat. De heiliging van de zondag komt in het Nieuwe Testament niet voor. Al wil ik niet ontkennen dat je over deze thema’s een politiek zou kunnen voorstaan op grond van Bijbels gedachtegoed.
Niet voor niets gaan cultuurchristenen zelden of nooit naar de kerk en kennen ze de Bijbel slecht
Als we op samenwerking met andere partijen focussen, kunnen we het beste kijken naar wat Christus het állerbelangrijkste noemt: „U zult de Heere, uw God, liefhebben met heel uw hart, met heel uw ziel en met heel uw verstand. Dit is het eerste en het grote gebod. En het tweede, hieraan gelijk, is: U zult uw naaste liefhebben als uzelf. Aan deze twee geboden hangt heel de wet, en de profeten” (Mattheüs 22:37-40). Bij het laatste oordeel zal Christus ons, samengevat, deze vraag stellen: heeft u zorg gehad voor de armen, de hongerigen, de gevangenen en de vluchtelingen? (Mattheüs 25:31-46).
Bijbels links?
Dat betekent dat christelijke partijen helemaal niets te zoeken hebben bij rechtse partijen die gaan voor uitbuiting van onze planeet, economisch gewin voor de enkeling, bezuinigingen op zorg, nationalisme en een keihard beleid voor vluchtelingen. Bijbels gedachtegoed heeft veel meer overlap met partijen die zorgvuldig omgaan met Gods schepping (dus ook onze planeet), die sociale rechtvaardigheid en zorg voor vluchtelingen hoog in het vaandel hebben staan. Op zulke thema’s kom je dan terecht bij de Partij voor de Dieren en bij andere linkse partijen, zoals GroenLinks-PvdA en de SP.
De Bijbel staat vol oproepen tot zorg voor armen, weduwen, wezen, vluchtelingen en gevangenen
Het is daarom zeer vreemd dat het CDA en de SGP altijd eerst samenwerking zoeken met VVD, BBB en partijen als JA21 en zelfs de PVV. De SGP ook met FVD. Partijen die lak hebben aan milieubeleid, zorg en vluchtelingen. Geregeld stellen ze de natie en een zelfverzonnen (joods-)christelijke traditie voorop. Maar voor zulk nationalisme en ”cultuurchristendom” biedt de Bijbel geen aanknopingspunten. Niet voor niets gaan cultuurchristenen zelden of nooit naar de kerk en kennen ze de Bijbel slecht. Nationalisme is niet Bijbels, maar het is wel een bron van vele oorlogen geworden. Geen enkel volk kan zich op iets laten voorstaan. Zelfs het uitverkoren volk Israël kan zich niet op zijn afkomst beroepen (Mattheüs 3:9; Lukas 3:8). Voor Christus is iedereen gelijk: „Daarbij is niet Griek en Jood van belang, besnedene en onbesnedene, barbaar en Scyth, slaaf en vrije, maar Christus is alles en in allen” (Kolossenzen 3:11). Juist dit gedachtegoed droeg veel bij aan de verbreiding van het christendom in het Romeinse rijk.
Holle orthodoxie
De Bijbel staat vol oproepen tot zorg voor armen, weduwen, wezen, vluchtelingen en gevangenen. Denk aan de profeten die economische expansie ten koste van armen bekritiseren, zoals het akker aan akker trekken (Jesaja 5:8; Micha 2:2). Denk aan wetten die vreemdelingen, armen en ook dieren beschermen (Leviticus 19:33 over vreemdelingen; Exodus 20:10, Leviticus 22:27-28, Psalm 36:7 en Deuteronomium 25:4 over goede zorg voor dieren. Lees ook de gelijkenis over de barmhartige Samaritaan (Lukas 10:26-37) en die over de rijke man en de arme Lazarus (Lukas 16:19-31. Handelingen 2:42-47 en 4:32-35 gaan over de welhaast communistische levenswijze van de vroege christenen).
De Bijbel vraagt niet om orthodoxie, de juiste leer, maar om het juiste handelen. Zie Mattheus 7:21: „Niet ieder die tegen Mij zegt: Heere, Heere, zal binnengaan in het Koninkrijk der hemelen, maar wie de wil doet van Mijn Vader, Die in de hemelen is.” Heel duidelijk is Paulus over de holheid van orthodoxie en geloof als die niet in praktijk gebracht worden. Lees 1 Korinthe 13 over wat liefde is. Vers 2: „En al ware het dat ik al het geloof had, zodat ik bergen verzette, en de liefde niet had, zo ware ik niets.” Op dezelfde manier laat Amos 5:11 en 21-24 zich uit. Dit alles laat aan duidelijkheid niets te wensen over.
Ook de latere christelijke traditie is vol van armenzorg. Wij eren Christus niet omdat Hij een sterke leider of een geweldige koning was, maar omdat Hij nederig was, Zijn leven gaf en Zich inzette voor mensen die het niet makkelijk hadden. Dat past niet goed bij het rechtse neoliberale en individualistische gedachtegoed dat mensen vooral voor zichzelf moeten zorgen en de sterksten moeten zien te worden. Dat past beter bij door links gehuldigde principes als solidariteit, gemeenschapszin en zorg voor de zwakkeren.
De auteur is emeritus hoogleraar oude geschiedenis aan de VU. Hij hield zich bezig met de geschiedenis van het oude Midden-Oosten en van geld en marktwerking door de eeuwen heen.